Từ sản phẩm tiêu thụ chủ yếu nhỏ lẻ, mật ong Phong Nha đang từng bước xây dựng thương hiệu và hệ thống quản lý chất lượng thông qua bảo hộ sở hữu trí tuệ. Việc được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận tạo nền tảng để các hợp tác xã (HTX) kiểm soát chất lượng, chống hàng giả và mở rộng thị trường.
Xác lập thương hiệu gắn với chất lượng
Sau hơn 3 năm triển khai đăng ký, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận, tháng 4/2026, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Văn bằng bảo hộ nhãn hiệu số 609404 cho sản phẩm “Mật ong Phong Nha”, với UBND xã Phong Nha là chủ sở hữu.
Để xây dựng nhãn hiệu, các đơn vị đã khảo sát vùng nuôi ong, lấy mẫu phân tích chất lượng, xây dựng tiêu chí chứng nhận, hệ thống nhận diện và tem truy xuất nguồn gốc. Các HTX, hộ nuôi ong cũng được tập huấn về kỹ thuật, quản lý chất lượng và phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị.
Sau khi được bảo hộ, UBND xã Phong Nha đã trao quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận “Mật ong Phong Nha” cho 3 HTX và 7 tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh mật ong trên địa bàn.
Hiện các xã vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng có 3 HTX, 1 tổ hợp tác và hàng trăm hộ nuôi ong, với sản lượng mật ong hằng năm được nêu ở mức trên 20.000 tấn, doanh thu hàng tỷ đồng. Sản phẩm được tiêu thụ tại Quảng Trị và nhiều tỉnh, thành khác.
HTX chủ động giữ giá trị sản phẩm
HTX Nuôi ong lấy mật vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng hiện có 15 thành viên với khoảng 400 đàn ong, mỗi năm thu hoạch khoảng 3.500 lít mật, doanh thu gần 1 tỷ đồng.
Các thành viên tuân thủ quy trình chăm sóc, khai thác, đóng chai và bảo quản; đồng thời thống nhất việc kiểm soát chất lượng và sử dụng nhãn hiệu. Sản phẩm có bao bì, mã vạch, tem truy xuất nguồn gốc và thông tin đầy đủ, đạt OCOP 3 sao, qua đó từng bước mở rộng vào doanh nghiệp, cửa hàng, siêu thị và trung tâm thương mại.
Việc kiểm soát chất lượng đồng đều giúp nhãn hiệu trở thành công cụ tạo niềm tin thay vì chỉ là dấu hiệu nhận diện. Đồng thời, truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng kiểm tra thông tin và hỗ trợ HTX minh bạch hóa quy trình sản xuất.
Bảo hộ thương hiệu phải đi cùng chống hàng giả
Với vai trò chủ sở hữu, UBND xã Phong Nha sẽ tiếp tục quản lý, phát triển nhãn hiệu chứng nhận; rà soát các HTX, hộ kinh doanh, doanh nghiệp để cấp quyền sử dụng và kiểm soát điều kiện, quy trình, chất lượng, an toàn thực phẩm.
Bên cạnh nhãn hiệu, các HTX cần quan tâm đến những tài sản trí tuệ khác như nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì và hệ thống nhận diện. Hồ sơ sản xuất, bao bì, nhãn mác và dữ liệu truy xuất cũng cần được lưu trữ để hỗ trợ phát hiện, xử lý hàng giả, hàng nhái và hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Câu chuyện mật ong Phong Nha cho thấy bảo hộ sở hữu trí tuệ chỉ là bước đầu. Khi được gắn với kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và quản lý quyền sử dụng, nhãn hiệu sẽ trở thành công cụ bảo vệ cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng, đồng thời tạo nền tảng để đặc sản vùng di sản nâng giá trị và mở rộng thị trường.
