Hàng giả gia tăng, thủ đoạn ngày càng tinh vi
Theo thông tin tại Hội nghị tổng kết công tác Quản lý thị trường (QLTT) năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026 tổ chức tại TP.HCM, trong năm 2025, toàn lực lượng QLTT đã kiểm tra 27.540 vụ; phát hiện, xử lý 23.402 vụ vi phạm; thu nộp ngân sách nhà nước gần 372 tỷ đồng; tổng trị giá hàng hóa vi phạm gần 290 tỷ đồng; giảm 31,76% so với cùng kỳ năm 2024.
Năm 2025, các lực lượng chức năng, đơn vị, địa phương đã phát hiện, bắt giữ, xử lý hơn 123.000 vụ việc vi phạm về buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. (Ảnh: Chinhphu.vn)
Trong khi đó, trên phạm vi cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 123.513 vụ việc vi phạm, trong đó có hơn 9.400 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu; trên 109.000 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế; gần 5.000 vụ hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước gần 15.395 tỷ đồng. Các cơ quan chức năng đã khởi tố 3.178 vụ án, với 5.477 đối tượng. Đáng chú ý, hàng giả không còn tập trung ở một vài nhóm hàng truyền thống mà đã lan rộng ra nhiều lĩnh vực: thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, gas, hàng điện tử… với mức độ nguy hiểm ngày càng cao.
Một loạt vụ án lớn gần đây cho thấy tính chất nghiêm trọng của vấn nạn này. Tại Quảng Ninh, một đường dây sản xuất mỹ phẩm giả quy mô lớn bị triệt phá, với hàng chục nghìn sản phẩm được gia công, đóng gói tinh vi ngay trong xưởng ngụy trang như cơ sở không hoạt động. Tại TP.HCM, cơ quan chức năng phát hiện đường dây sản xuất thực phẩm giả từ thịt heo nhưng “biến hóa” thành đặc sản như thịt dê, nai, đà điểu… với sản lượng hơn 50 tấn trong năm 2024. Bên cạnh đó, nhiều vụ sản xuất gas giả, thực phẩm giả, dược phẩm giả được tổ chức theo chuỗi, liên tỉnh, gây nguy cơ lớn cho an toàn xã hội.
Quảng cáo bẩn, gian dối đang xuất hiện tràn lan trên các mạng xã hội tại Việt Nam
Đáng chú ý, môi trường thương mại điện tử đang trở thành “đất sống” của hàng giả. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) cho biết, chỉ riêng trong năm 2025, Cục đã yêu cầu gỡ bỏ trên 47.000 thông tin liên quan đến hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và các dấu hiệu vi phạm khác trên môi trường trực tuyến. Những con số này đã going ne hồi chuông báo động cho thấy: hàng giả không còn là hiện tượng cục bộ mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống.
Khi luật chưa theo kịp thực tiễn, vi phạm có “đất sống”
Dù cuộc chiến chống hàng giả đã được triển khai quyết liệt trong nhiều năm qua, nhưng thực tế cho thấy hệ thống pháp luật vẫn tồn tại những “khoảng trống” đáng kể. Cốt lõi của vấn đề nằm ở việc chưa có một khái niệm “hàng giả” đầy đủ, thống nhất trong Luật Thương mại – đạo luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động lưu thông hàng hóa trên thị trường.
Xe hàng hóa ở cửa khẩu Tây Ninh (Ảnh: Chinhphu.vn)
Hiện nay, các quy định liên quan đến hàng giả đang bị phân tán ở nhiều văn bản khác nhau, từ xử phạt hành chính, sở hữu trí tuệ đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Điều này dẫn đến một thực trạng đáng lo ngại: cùng một hành vi, nhưng có thể bị hiểu và xử lý theo nhiều cách khác nhau. Khi thiếu một “chuẩn chung” mang tính pháp lý cao nhất, việc xác định bản chất vi phạm trở nên khó khăn – đâu là hàng giả, đâu chỉ là hàng kém chất lượng, đâu là gian lận thương mại.
Sự thiếu rạch ròi này không chỉ gây lúng túng cho cơ quan thực thi, mà còn vô tình tạo ra “vùng xám” để các đối tượng lợi dụng. Nhiều vụ việc vì vậy bị kéo dài, xử lý chưa triệt để, thậm chí mức xử phạt chưa tương xứng với mức độ nguy hại. Nói cách khác, khi khái niệm chưa rõ, chế tài khó mạnh; khi ranh giới mờ, việc thực thi khó nghiêm.
Đáng chú ý, khoảng trống pháp lý này đang bị khai thác mạnh mẽ trong bối cảnh phương thức vi phạm ngày càng tinh vi. Các đối tượng không còn hoạt động nhỏ lẻ, mà tổ chức theo chuỗi, có phân công vai trò rõ ràng, thậm chí “hợp pháp hóa” bằng việc đăng ký doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu giả và tận dụng thương mại điện tử để phân phối. Việc sử dụng KOL, KOC để quảng bá cũng khiến hàng giả khoác lên “lớp vỏ” uy tín, đánh lừa người tiêu dùng.
Khi pháp luật chưa theo kịp thực tiễn, khoảng cách này chính là “điểm tựa” cho vi phạm phát triển. Và nếu không sớm bịt lại bằng những quy định rõ ràng, đồng bộ, thì mọi nỗ lực kiểm tra, xử lý sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Luật hóa khái niệm “hàng giả”: Bước đi không thể trì hoãn
Trong bối cảnh các hành vi gian lận thương mại ngày càng tinh vi và biến tướng khó lường, đề xuất của Bộ Công Thương về việc bổ sung, hoàn thiện quy định liên quan đến hàng giả trong Luật Thương mại được đánh giá là bước đi đúng và trúng. Đây không chỉ là động thái mang tính kỹ thuật lập pháp, mà còn là giải pháp mang tính nền tảng để thiết lập lại kỷ cương thị trường.
Việc luật hóa khái niệm “hàng giả” trước hết sẽ tạo ra một chuẩn chung, thống nhất cho toàn bộ hệ thống pháp luật, thay vì tình trạng mỗi văn bản quy định một cách hiểu như hiện nay. Khi có định nghĩa rõ ràng, các lực lượng thực thi sẽ có căn cứ pháp lý vững chắc để nhận diện, phân loại và xử lý vi phạm một cách nhất quán, tránh tình trạng lúng túng hoặc áp dụng chồng chéo. Đồng thời, điều này cũng góp phần nâng cao tính răn đe, bởi khi “định danh” được hành vi, việc xử lý sẽ trở nên minh bạch và nghiêm khắc hơn.
Quan trọng hơn, khái niệm “hàng giả” cần được xây dựng theo hướng mở, có khả năng bao quát các hình thức vi phạm mới đang nảy sinh trong thực tiễn như giả mạo xuất xứ, gian lận thành phần, thổi phồng công dụng, hay các hành vi giả mạo trên môi trường số. Nếu chỉ bó hẹp trong cách hiểu truyền thống, pháp luật sẽ nhanh chóng bị “lạc hậu” trước tốc độ biến đổi của thị trường.
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng, yêu cầu về minh bạch, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng khắt khe, việc hoàn thiện khung khổ pháp lý về hàng giả không còn là lựa chọn, mà là đòi hỏi tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Từ sửa luật đến siết thực thi: Bịt lỗ hổng để lập lại kỷ cương thị trường
Sửa đổi Luật Thương mại là bước khởi đầu cần thiết, nhưng rõ ràng chưa đủ để giải quyết tận gốc vấn nạn hàng giả. Điều quan trọng hơn là phải nhìn nhận đây là một bài toán mang tính hệ thống, đòi hỏi sự đồng bộ từ pháp luật đến thực thi. Khi các quy định vẫn còn rải rác giữa nhiều luật như cạnh tranh, sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thì nguy cơ chồng chéo, “vênh” nhau trong áp dụng là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, việc rà soát, kết nối và chuẩn hóa các quy định liên quan cần được tiến hành song song, nhằm tạo ra một hành lang pháp lý liền mạch, thống nhất.
Cuộc chiến chống hàng giả không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý mà còn cần sự chung tay của các ban ngành và chính người tiêu dùng (Ảnh: ACT)
Ở khâu thực thi, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường phối hợp liên ngành một cách thực chất giữa các lực lượng như công an, quản lý thị trường, hải quan, thay vì hoạt động rời rạc. Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, việc ứng dụng công nghệ để truy xuất nguồn gốc, giám sát giao dịch và phát hiện vi phạm cũng không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc. Đặc biệt, chế tài xử phạt cần đủ mạnh để triệt tiêu động cơ vi phạm, nhất là với các đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả có tổ chức.
Tuy nhiên, chống hàng giả không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý. Người tiêu dùng cần thay đổi thói quen dễ dãi với hàng giá rẻ, trong khi doanh nghiệp phải chủ động hơn trong bảo vệ thương hiệu và minh bạch thông tin sản phẩm. Thực tế cho thấy, mỗi vụ hàng giả bị phát hiện không chỉ là một hành vi vi phạm, mà còn là dấu hiệu của một “lỗ hổng” quản lý chưa được bịt kín.
Khi pháp luật đủ rõ, chế tài đủ mạnh và thực thi đủ nghiêm, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng minh bạch hơn. Đó không chỉ là mục tiêu quản lý, mà còn là nền tảng để xây dựng niềm tin và phát triển bền vững.
